Staw skroniowo-żuchwowy: ból, trzaski, szczękościsk – przyczyny i leczenie

Staw skroniowo-żuchwowy łączy żuchwę z czaszką i pracuje przy każdym kęsie, słowie i ziewnięciu. Gdy zaczyna boleć, trzeszczeć albo ograniczać otwieranie ust, przyczyną bywa przeciążenie mięśni żucia, często związane z bruksizmem, ale też zmiany w samym stawie lub problemy zupełnie niezwiązane z zębami. Pierwszym krokiem jest zwykle wizyta u lekarza dentysty lub specjalisty od stawów skroniowo-żuchwowych, który oceni, skąd biorą się objawy i czy potrzebny jest inny specjalista.

Ten artykuł ma charakter informacyjny. Nie zastąpi badania, bo podobne objawy mogą mieć bardzo różne źródła. Pomoże Ci jednak zrozumieć, co się dzieje, i wybrać właściwą drogę.

Jak zbudowany jest staw skroniowo-żuchwowy?

Masz dwa takie stawy – po jednym tuż przed każdym uchem. Możesz je wyczuć, kładąc palce przed uszami i otwierając usta. Między głową żuchwy a kością skroniową znajduje się krążek stawowy, czyli elastyczna „podkładka”, która amortyzuje ruchy i pozwala żuchwie jednocześnie obracać się i przesuwać do przodu.

Staw współpracuje z mięśniami żucia: żwaczami, mięśniami skroniowymi i skrzydłowymi. Gdy mięśnie są przeciążone lub nierówno napięte, zmienia się sposób pracy stawu. Dlatego tak często problemy stawowe idą w parze z bólem mięśni.

Ból żuchwy, trzaski, szczękościsk – jakie objawy mogą się pojawić?

Dolegliwości związane ze stawem skroniowo-żuchwowym i mięśniami żucia lekarze często opisują zbiorczo jako zaburzenia czynnościowe narządu żucia. Mogą obejmować:

• ból żuchwy, policzków lub okolicy przed uchem, nasilający się przy jedzeniu i mówieniu,
• trzaski, kliknięcia lub „przeskakiwanie” przy otwieraniu i zamykaniu ust,
• trzeszczenie przypominające tarcie piasku,
• ograniczone otwieranie ust, a w skrajnych przypadkach szczękościsk lub uczucie „zablokowania” żuchwy,
• zbaczanie żuchwy w jedną stronę podczas otwierania,
• bóle głowy w okolicy skroni, bóle karku,
• uczucie pełności w uchu lub szumy, przy prawidłowym badaniu laryngologicznym.

Sam trzask bez bólu i bez ograniczenia ruchu zdarza się u wielu osób i nie zawsze wymaga leczenia. Warto jednak powiedzieć o nim dentyście przy najbliższej wizycie, żeby można było obserwować, czy się nie zmienia.

Jakie mogą być przyczyny problemów ze stawem?

Przyczyny są zróżnicowane i często się nakładają. Poniżej wymieniamy najczęstsze grupy, ale tylko badanie pozwala ustalić, co dotyczy Ciebie.

• Przeciążenie mięśni żucia – na przykład przez zaciskanie i zgrzytanie zębami, żucie gumy, obgryzanie paznokci czy długotrwałe napięcie.
• Zaburzenia położenia krążka stawowego – krążek może się przemieszczać, co daje charakterystyczne kliknięcia, a czasem ograniczenie otwierania ust.
• Zmiany zwyrodnieniowe i zapalne – staw, jak każdy inny, może ulegać zużyciu lub stanom zapalnym, również w przebiegu chorób ogólnoustrojowych.
• Uraz – uderzenie w żuchwę, upadek, a nawet bardzo szerokie otwarcie ust.
• Czynniki zgryzowe i protetyczne – braki zębowe czy nieprawidłowe uzupełnienia mogą zmieniać rozkład sił, choć rzadko są jedyną przyczyną.
• Stres i jakość snu – wpływają na napięcie mięśni i nasilenie bruksizmu.

Jaką rolę odgrywa bruksizm?

Bruksizm, czyli nawykowe zaciskanie i zgrzytanie zębami, jest jednym z częstych czynników przeciążających staw skroniowo-żuchwowy. Mięśnie pracują wtedy długo i z dużą siłą, także w nocy, gdy powinny odpoczywać. Skutkiem mogą być poranne bóle żuchwy, zmęczenie mięśni i nasilenie trzasków.

Jeśli podejrzewasz u siebie bruksizm, przeczytaj nasz poradnik bruksizm – objawy, przyczyny i leczenie. Gdy problem dotyczy głównie nocy, przydatny będzie też tekst o tym, dlaczego pojawia się zgrzytanie zębami w nocy.

Nie każdy ból stawu wynika jednak z bruksizmu i nie każdy bruksizm prowadzi do problemów stawowych. Dlatego leczenie powinno wynikać z diagnozy, a nie z założenia.

Kiedy do dentysty lub specjalisty od stawów skroniowo-żuchwowych, a kiedy do innego lekarza?

Lekarz dentysta, w tym specjalista od stawów skroniowo-żuchwowych, to właściwy pierwszy adres przy większości dolegliwości związanych z żuchwą. Są jednak sytuacje, w których potrzebny jest inny specjalista, a czasem pilna pomoc.

Ta tabela nie służy do samodzielnego diagnozowania. Pokazuje tylko, że ból w okolicy żuchwy nie zawsze pochodzi z zębów lub stawu. Jeśli masz wątpliwości, zacznij od lekarza rodzinnego lub dentysty, a przy objawach alarmowych nie zwlekaj.

Jak wygląda leczenie?

Leczenie zależy od przyczyny i nasilenia objawów. W większości przypadków zaczyna się od metod zachowawczych, a zabiegi inwazyjne są zarezerwowane dla wybranych sytuacji i prowadzą je wyspecjalizowane ośrodki.

1. Diagnostyka. Wywiad, badanie mięśni i ruchomości żuchwy, ocena zgryzu, a w razie potrzeby badania obrazowe.
2. Odciążenie stawu. Czasowo miękka dieta, unikanie żucia gumy i bardzo szerokiego otwierania ust.
3. Szyna relaksacyjna. Indywidualnie wykonana przez lekarza dentystę, zwykle noszona w nocy, chroni zęby i odciąża mięśnie.
4. Fizjoterapia stomatologiczna. Terapia manualna i ćwiczenia poprawiające ruchomość oraz rozluźniające mięśnie.
5. Praca nad nawykami i stresem. Techniki relaksacji, higiena snu, świadome rozluźnianie szczęk w ciągu dnia.
6. Iniekcje w mięśnie żwacze. Przy dużym napięciu mięśni związanym z bruksizmem lekarz może rozważyć podanie preparatu z toksyną botulinową typu A. Efekt zwykle utrzymuje się 3–6 miesięcy. Więcej w artykule o leczeniu bruksizmu iniekcjami.

Iniekcje dotyczą mięśni, a nie samego stawu. Jeśli źródłem bólu są zmiany w stawie, uraz lub stan zapalny, nie zastąpią one właściwego leczenia i lekarz powinien to jasno powiedzieć na konsultacji.

Co możesz zrobić, zanim trafisz do lekarza?

• jedz miękkie pokarmy i krój je na małe kawałki,
• unikaj żucia gumy, obgryzania paznokci i podpierania brody ręką,
• przy ziewaniu podtrzymuj brodę, żeby nie otwierać ust zbyt szeroko,
• sprawdzaj w ciągu dnia, czy nie zaciskasz zębów – w spoczynku powinny być lekko rozwarte,
• stosuj łagodne ciepło na napięte mięśnie, jeśli przynosi ulgę.

Nie przyjmuj na własną rękę leków na dłużej niż przez kilka dni bez konsultacji i nie próbuj „nastawiać” żuchwy samodzielnie. W Praktident patrzymy na te dolegliwości z perspektywy stomatologicznej – gabinet stomatologiczny Praktident działa od 1992 roku.

Najczęstsze pytania

Czy trzaski w stawie skroniowo-żuchwowym są groźne?

Nie zawsze. Trzask bez bólu i bez ograniczenia ruchu często wymaga jedynie obserwacji. Jeśli jednak dołącza się ból lub trudność z otwieraniem ust, zgłoś się do dentysty.

Co robić, gdy nie mogę otworzyć ust?

Nagły szczękościsk, zwłaszcza po urazie, z gorączką lub obrzękiem, wymaga pilnej oceny lekarskiej. Nie czekaj, aż minie samoistnie.

Czy iniekcje w żwacze leczą staw skroniowo-żuchwowy?

Działają na mięśnie, a nie na staw. Mogą pomóc, gdy dolegliwości wynikają z przeciążenia mięśni przy bruksizmie. O kwalifikacji decyduje lekarz po badaniu.

Ile kosztuje konsultacja?

Konsultacja w Praktident Estetyka kosztuje 200 zł i obejmuje badanie, rozmowę o objawach oraz kwalifikację do ewentualnego zabiegu. Jeśli zdecydujesz się na leczenie, nie doliczamy jej do jego ceny. Wycenę leczenia bruksizmu podajemy po konsultacji.